← Blog

Liturgia godzin dla świeckich: czym są jutrznia i nieszpory oraz jak zacząć modlitwę?

Liturgia godzin jest modlitwą Kościoła przeznaczoną także dla osób świeckich. Można uczestniczyć w niej we wspólnocie parafialnej albo odmawiać ją indywidualnie. Na początek warto poznać jutrznię, czyli modlitwę poranną, i nieszpory, czyli modlitwę wieczorną. Teksty obejmują między innymi psalmy, hymn, czytanie Pisma Świętego i modlitwy.

Czym jest liturgia godzin?

Liturgia godzin, nazywana również oficjum, jest publiczną modlitwą Kościoła. Jej poszczególne części wiążą modlitwę z porami dnia. Według Katechizmu Kościoła Katolickiego uczestniczą w niej duchowni, osoby konsekrowane i świeccy, stosownie do swojego miejsca w Kościele oraz okoliczności życia.

Określenie „publiczna modlitwa Kościoła” nie oznacza, że zawsze trzeba modlić się w grupie. Kościół zachęca świeckich zarówno do wspólnej celebracji, jak i do indywidualnego odmawiania oficjum. Osoba modląca się sama korzysta z tekstów modlitwy Kościoła i łączy się w niej z innymi wiernymi.

Można spotkać też słowo „brewiarz”. W codziennym języku bywa ono używane zarówno na określenie księgi zawierającej teksty liturgii godzin, jak i samej modlitwy. Księga pomaga odnaleźć części przeznaczone na dany dzień, okres roku liturgicznego lub obchód.

Jutrznia, nieszpory i inne części oficjum

Jutrznia i nieszpory są głównymi częściami codziennej liturgii godzin. Konstytucja o liturgii Soboru Watykańskiego II wskazuje jutrznię jako modlitwę poranną, a nieszpory jako wieczorną. Ich treść pomaga rozpocząć i zakończyć dzień modlitwą Kościoła.

Do pozostałych części należą godzina czytań, modlitwa w ciągu dnia i kompleta, czyli modlitwa na zakończenie dnia. Godzina czytań zawiera między innymi dłuższe czytania; może być odmawiana o różnych porach. Nazwa „godzina” odnosi się tu do części oficjum, a nie do wymaganego czasu trwania modlitwy.

Podczas jutrzni odmawia się pieśń Zachariasza, znaną od pierwszego słowa łacińskiej wersji jako Benedictus. W nieszporach znajduje się pieśń Maryi, czyli Magnificat. Obie pochodzą z Ewangelii według św. Łukasza i są stałymi punktami tych modlitw.

Jak wygląda jutrznia lub nieszpory?

Układ obu modlitw ma powtarzalne elementy. Ich rozpoznanie pomaga korzystać z księgi i uczestniczyć we wspólnej celebracji, nawet gdy poszczególne teksty zmieniają się z dnia na dzień. W jutrzni i nieszporach występują między innymi:

  • wprowadzenie i hymn;
  • psalmy lub pieśni biblijne z antyfonami, czyli krótkimi tekstami związanymi z danym psalmem albo pieśnią;
  • krótkie czytanie Pisma Świętego i odpowiedź na nie;
  • pieśń ewangeliczna — Zachariasza w jutrzni albo Maryi w nieszporach;
  • prośby, Modlitwa Pańska i modlitwa końcowa.

Przy wspólnej modlitwie sposób wykonania poszczególnych części może być podany przez prowadzącego: psalmy można na przykład odmawiać na przemian lub śpiewać. Jeśli uczestniczysz po raz pierwszy, wystarczy podążać za zgromadzeniem i korzystać z udostępnionego tekstu. Nie trzeba wcześniej znać psalmów na pamięć.

Jak zacząć samodzielnie?

Najprościej wybrać jedną porę dnia i odpowiadającą jej część oficjum. Kto ma spokojniejszy poranek, może zacząć od jutrzni; komu łatwiej znaleźć czas wieczorem, może sięgnąć po nieszpory. Pomocna jest księga liturgii godzin albo wiarygodne wydanie elektroniczne zawierające teksty na właściwy dzień.

Przed rozpoczęciem sprawdź datę i okres liturgiczny, a następnie odszukaj wskazaną część. W księdze drukowanej korzystanie z kilku miejsc jednocześnie może początkowo wydawać się trudne: część tekstów znajduje się w układzie psalmów, a inne mogą zależeć od okresu liturgicznego albo wspomnienia świętego. Warto poprosić duszpasterza lub osobę korzystającą z brewiarza o pokazanie, jak odnaleźć potrzebne strony.

Nie każda data ma ten sam zestaw tekstów. Znaczenie może mieć zarówno dzień tygodnia, jak i przypadająca uroczystość, święto lub wspomnienie. Pomocne będzie wcześniejsze poznanie, czym różnią się obchody w kalendarzu liturgicznym. W razie wątpliwości dotyczących konkretnego dnia warto zapytać w parafii.

Przy pierwszych próbach ważniejsze od szybkiego odnalezienia wszystkich rubryk jest uważne wypowiadanie słów i stopniowe poznawanie układu modlitwy. Jeżeli parafia zaprasza na wspólne nieszpory, udział w nich może pomóc oswoić się z rytmem psalmów i odpowiedzi.

Gdzie szukać wspólnej modlitwy?

Informacji o nieszporach lub jutrzni szukaj w aktualnych ogłoszeniach parafialnych, kalendarzu wydarzeń albo bezpośrednio w kancelarii. Dobrze sprawdzić nie tylko godzinę, ale także miejsce: spotkanie może odbywać się w kościele, kaplicy lub innym miejscu wskazanym przez organizatorów. Jeśli komunikat dotyczy wybranego dnia, nie należy zakładać, że taka sama modlitwa odbywa się tam codziennie.

Jeżeli termin lub sposób udziału nie są jasne, można zapytać parafię, czy teksty będą dostępne na miejscu oraz czy wspólnota śpiewa oficjum. Przydatne wskazówki dotyczące ustalania aktualnych godzin i kontaktu zawiera poradnik o pierwszej wizycie w kancelarii parafialnej.

Wspólna modlitwa może pojawić się również w programie dni skupienia. Przed przyjściem warto sprawdzić, czy jest otwarta dla wszystkich i gdzie znaleźć aktualny plan. Podobnie przy planowaniu udziału w rekolekcjach parafialnych szczegóły zależą od programu miejscowej wspólnoty.

Czy liturgia godzin zastępuje Mszę lub adorację?

Liturgia godzin i Eucharystia są odrębnymi celebracjami. Katechizm przedstawia liturgię godzin jako modlitwę związaną z misterium Chrystusa celebrowanym w Eucharystii, a zarazem rozciągającą uwielbienie na kolejne pory dnia. Nie należy więc traktować uczestnictwa w nieszporach jako automatycznego zastępstwa udziału we Mszy Świętej.

Oficjum różni się także od adoracji Najświętszego Sakramentu. Może współistnieć z innymi formami modlitwy, lecz ma własny układ tekstów. Osoby zainteresowane modlitwą w ciszy przed Najświętszym Sakramentem mogą przeczytać o tym, jak wygląda udział w adoracji.

Najczęstsze pytania

Czy osoba świecka musi odmawiać wszystkie części liturgii godzin?

Kościół zachęca świeckich do tej modlitwy, także indywidualnie. Nie oznacza to ogólnego obowiązku odmawiania przez każdą osobę świecką wszystkich części oficjum. Obowiązki niektórych osób mogą wynikać z ich szczególnego powołania lub przyjętych zobowiązań; w takiej sytuacji warto zapytać właściwą wspólnotę.

Czy można odmówić tylko nieszpory?

Tak. Osoba świecka, która chce rozpocząć modlitwę liturgią godzin, może wybrać jedną jej część, na przykład nieszpory. Warto korzystać z tekstów przeznaczonych na dany dzień i odprawiać wybraną modlitwę w całości według jej układu.

Czy do udziału we wspólnej modlitwie potrzebny jest własny brewiarz?

To zależy od miejsca. Część wspólnot udostępnia teksty uczestnikom, inne korzystają z własnych ksiąg. Przed pierwszym spotkaniem najlepiej sprawdzić ogłoszenie lub zapytać organizatorów. Brak znajomości układu modlitwy nie powinien powstrzymywać przed poproszeniem ich o pomoc.

Źródła