Lekcjonarz mszalny porządkuje fragmenty Pisma Świętego przeznaczone do czytania podczas Mszy. W niedziele zasadniczo obowiązuje trzyletni cykl oznaczony literami A, B i C, a w dni powszednie stosuje się także dwuletni układ czytań oznaczony jako rok I lub II. Dzięki temu wspólnota słyszy w kolejnych latach różne fragmenty Biblii, dobrane do okresu liturgicznego i charakteru obchodów.
Oznaczenia cykli pomagają odnaleźć właściwy zestaw tekstów, ale same nie rozstrzygają wszystkich sytuacji. Uroczystość, święto albo szczególna celebracja może mieć własne czytania. Dlatego przed przygotowaniem liturgii trzeba sprawdzić konkretny dzień w kalendarzu liturgicznym i właściwym lekcjonarzu.
Czym lekcjonarz różni się od Biblii?
Biblia zawiera księgi Pisma Świętego ułożone według przyjętego porządku. Lekcjonarz jest natomiast księgą liturgiczną, w której wybrane fragmenty biblijne i psalmy responsoryjne uporządkowano według dni, okresów roku i rodzaju celebracji. Poszczególny fragment przeznaczony do odczytania nazywa się perykopą.
Lekcjonarz nie obejmuje całego Pisma Świętego. Można więc korzystać z niego, by przygotować się do słuchania słowa podczas Mszy, a jednocześnie sięgać do pełnego tekstu Biblii, aby poznać szerszy kontekst odczytywanego fragmentu. Wprowadzeniem do katolickiego rozumienia przekazywania wiary jest także omówienie związku Pisma Świętego i Tradycji.
Lekcjonarza nie należy też utożsamiać z mszałem, w którym znajdują się między innymi modlitwy i teksty służące sprawowaniu Mszy. Obydwie księgi pomagają przygotować tę samą celebrację, ale pełnią różne zadania.
Jak działają niedzielne lata A, B i C?
W niedzielnym cyklu czytań kolejne lata oznacza się literami A, B i C. W każdym z nich szczególne miejsce zajmuje jedna z trzech Ewangelii synoptycznych:
- Rok A: często czyta się Ewangelię według św. Mateusza.
- Rok B: często czyta się Ewangelię według św. Marka; pojawiają się również fragmenty szóstego rozdziału Ewangelii według św. Jana.
- Rok C: często czyta się Ewangelię według św. Łukasza.
Nie oznacza to, że w danym roku podczas każdej niedzielnej Mszy odczytuje się wyłącznie Ewangelię jednego autora. Ewangelia według św. Jana jest obecna w każdym z trzech lat, szczególnie w Wielkim Poście i okresie wielkanocnym. Wybór fragmentów zależy również od obchodzonej uroczystości i okresu liturgicznego.
Po roku C cykl wraca do roku A. Zmiana następuje wraz z początkiem roku liturgicznego, czyli w pierwszą niedzielę Adwentu, a nie 1 stycznia. O tym, jak kolejne okresy łączą się w całość, można przeczytać w wyjaśnieniu układu roku liturgicznego.
Co oznaczają lata I i II w dni powszednie?
W dni powszednie istnieje także podział na rok I i rok II. Dotyczy on przede wszystkim pierwszego czytania w okresie zwykłym: w kolejnych latach przewidziano różne fragmenty, natomiast Ewangelia na dany dzień tego okresu jest zasadniczo taka sama w obu latach.
Rok I odpowiada rokowi kalendarzowemu o numerze nieparzystym, a rok II — parzystemu. Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że każde czytanie powszednie zmienia się 1 stycznia. W Adwencie, okresie Narodzenia Pańskiego, Wielkim Poście i okresie wielkanocnym teksty dobiera się przede wszystkim według charakteru danego okresu. Ponadto obchody przypadające w konkretnym dniu mogą wpływać na wybór czytań.
Przykładowo samo ustalenie, że trwa rok II, nie wystarczy jeszcze do przygotowania czytania na dowolny wtorek. Trzeba sprawdzić, który to tydzień okresu zwykłego, czy tego dnia nie przypada obchód wymagający innych tekstów oraz jaki formularz będzie używany podczas danej Mszy.
Dlaczego w niedzielę są zwykle trzy czytania?
W niedziele i uroczystości liturgia słowa obejmuje zazwyczaj pierwsze czytanie, psalm responsoryjny, drugie czytanie i Ewangelię. Pierwszy tekst pochodzi zwykle ze Starego Testamentu, a w okresie wielkanocnym często z Dziejów Apostolskich. Drugie czytanie jest najczęściej fragmentem jednego z listów apostolskich. Ewangelia zajmuje szczególne miejsce w liturgii słowa.
Pierwsze czytanie bywa dobrane tak, aby pomagało dostrzec związek z Ewangelią. Drugie często prowadzi wspólnotę przez kolejne fragmenty jednej księgi, choć nie muszą one następować bez żadnych opuszczeń. Psalm responsoryjny stanowi odpowiedź na usłyszane słowo i sam również jest tekstem biblijnym.
W dni powszednie zwykle przewidziano jedno czytanie przed Ewangelią oraz psalm. Przebieg tej części Mszy, w tym miejsce homilii i odpowiedzi zgromadzonych, opisuje tekst o liturgii słowa podczas Mszy.
Czy w każdej parafii czyta się tego dnia to samo?
Wspólny układ lekcjonarza sprawia, że wiele wspólnot słucha w tym samym dniu tych samych fragmentów. Nie jest to jednak reguła bez wyjątków. Na zestaw czytań mogą wpływać między innymi uroczystości i święta, obchody własne danej wspólnoty oraz rodzaj sprawowanej Mszy. Lekcjonarz przewiduje również teksty na Msze związane z sakramentami i różnymi okolicznościami.
Jeśli więc w dwóch kościołach usłyszymy różne fragmenty, nie musi to oznaczać pomyłki. Warto najpierw sprawdzić, jaką celebrację sprawowano i jakie teksty przewidziano dla niej w księgach liturgicznych. W razie wątpliwości osoba przygotowująca liturgię powinna zapytać celebransa lub osobę odpowiedzialną za jej przygotowanie.
Jak lektor może sprawdzić właściwe czytanie?
Przygotowanie warto zacząć od ustalenia pełnej daty i rodzaju celebracji, a następnie odnaleźć dzień w kalendarzu liturgicznym. Dopiero wtedy należy sprawdzić właściwy tom lekcjonarza i wyznaczony fragment. Pomocna jest też rozmowa z osobą układającą posługi, zwłaszcza gdy w parafii odbywa się uroczystość albo Msza o szczególnym charakterze.
- Sprawdź datę, dzień tygodnia oraz godzinę celebracji.
- Ustal, jaki obchód i formularz Mszy są przewidziane w parafii.
- Odnajdź w lekcjonarzu właściwe czytanie i upewnij się, gdzie zaczyna się i kończy.
- Przeczytaj fragment wcześniej, zwracając uwagę na podział zdań, trudniejsze imiona i sens tekstu.
- Przed Mszą potwierdź z odpowiedzialną osobą, kto wykonuje poszczególne posługi.
Jeżeli wyznaczony lektor nie może przyjść, potrzebne jest również potwierdzenie zastępstwa i przekazanie informacji o czytaniu. Praktyczne wskazówki zawiera poradnik o ustalaniu zastępstwa lektora.
Najczęstsze pytania
Czy podczas Mszy można zastąpić czytanie dowolnym tekstem religijnym?
Nie. Czytania biblijne i psalm responsoryjny mają własne miejsce w liturgii słowa. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego zabrania zastępowania ich tekstami niebiblijnymi. Możliwości wyboru przewidziane w księgach liturgicznych należy odróżnić od dowolnego zastępowania wyznaczonych czytań.
Czy cykl trzyletni oznacza przeczytanie całej Biblii?
Nie. Lekcjonarz zawiera wybór fragmentów, a nie pełny tekst wszystkich ksiąg. Uczestnictwo w niedzielnej liturgii pozwala usłyszeć wiele tekstów Pisma Świętego, ale lektura całej Biblii wymaga sięgnięcia także poza zestaw czytań mszalnych.
Czy niedzielny rok A, B lub C określa również rok I albo II?
To dwa osobne oznaczenia: pierwsze dotyczy cyklu niedzielnego, a drugie — dwuletniego układu czytań powszednich. Przy przygotowaniu konkretnej celebracji trzeba sprawdzić oba oznaczenia tylko wtedy, gdy są potrzebne do odnalezienia właściwego tekstu.