Obrzędy zakończenia Mszy Świętej obejmują, jeśli są potrzebne, krótkie ogłoszenia, pozdrowienie i błogosławieństwo kapłana, rozesłanie wiernych oraz oddanie czci ołtarzowi przez usługujących. Błogosławieństwo przypomina o Bożej obecności, a rozesłanie kieruje zgromadzonych do codziennego życia, w którym mogą dawać świadectwo wiary.
Ta część liturgii jest krótka, ale nie stanowi jedynie organizacyjnego zakończenia spotkania. Łączy modlitwę wspólnoty z jej życiem poza kościołem. Jej zwyczajny przebieg opisuje Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego; w szczególnych celebracjach mogą występować przewidziane w księgach liturgicznych różnice.
Co dzieje się przed obrzędami zakończenia?
Po rozdaniu Komunii Świętej może nastąpić czas ciszy albo śpiew uwielbienia. Następnie kapłan odmawia modlitwę po Komunii, na którą zgromadzeni odpowiadają „Amen”. Modlitwa ta kończy obrzędy Komunii i należy jeszcze do liturgii eucharystycznej.
Dopiero po niej rozpoczynają się obrzędy zakończenia. To rozróżnienie pomaga dostrzec, że ostatnia modlitwa po Komunii nie jest tym samym co końcowe błogosławieństwo. Więcej o wcześniejszych częściach celebracji można przeczytać w omówieniu liturgii eucharystycznej i Komunii Świętej.
Dlaczego przed błogosławieństwem są ogłoszenia?
Jeśli istnieje taka potrzeba, po modlitwie po Komunii można przekazać wiernym krótkie ogłoszenia. Dotyczą one życia konkretnej wspólnoty: na przykład terminów nabożeństw, spotkań, rekolekcji czy zmian w pracy kancelarii. Nie są obowiązkowym elementem każdej Mszy i nie zastępują modlitwy ani błogosławieństwa.
Ogłoszenia mają praktyczny cel: pozwalają zgromadzonym dowiedzieć się, co dzieje się w parafii i gdzie szukać dalszych informacji. Jeżeli po powrocie do domu ktoś chce potwierdzić godzinę nabożeństwa, warto sprawdzić aktualny komunikat parafii. Pomocne może być również wyjaśnienie, jak sprawdzić zmianę godziny Mszy.
Co oznacza końcowe błogosławieństwo?
Kapłan pozdrawia zgromadzonych, a następnie udziela im błogosławieństwa. W zwyczajnej formule wypowiada je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, czyniąc nad ludem znak krzyża. Wierni odpowiadają „Amen”, potwierdzając udział w modlitwie.
Błogosławieństwo jest prośbą o Boży dar i wyrazem zaufania Bogu. Nie należy traktować go jako zaklęcia ani obietnicy, że uczestników nie spotkają trudności. Jest liturgicznym znakiem, przez który Kościół powierza Bogu osoby zgromadzone na Eucharystii.
W niektóre dni i przy szczególnych okazjach przewidziana jest modlitwa nad ludem albo uroczystsza formuła błogosławieństwa. Jej dłuższy przebieg może obejmować wezwanie do pochylenia głów i kilka próśb, na które zgromadzeni odpowiadają. Nie oznacza to, że zwyczajna forma jest nieważna lub mniej potrzebna.
Samo błogosławieństwo jest jednym ze świętych znaków obecnych w życiu Kościoła. Ich szersze znaczenie i różnicę między nimi a sakramentami wyjaśnia artykuł o sakramentaliach i błogosławieństwach.
Co oznaczają słowa rozesłania?
Po błogosławieństwie diakon, a gdy go nie ma — kapłan, rozsyła zgromadzonych. W Polsce wierni słyszą zwykle słowa „Idźcie w pokoju Chrystusa” i odpowiadają „Bogu niech będą dzięki”. Rozesłanie wskazuje, że uczestnicy wracają do swoich zajęć jako osoby, które razem słuchały słowa Bożego i uczestniczyły w Eucharystii.
Pokój, o którym mowa w formule, nie ogranicza się do życzenia spokojnej drogi do domu. Wskazuje na dar Chrystusa, który wierni są wezwani przyjmować i wnosić w swoje relacje. Odpowiedź zgromadzenia jest dziękczynieniem, a nie tylko sygnałem, że można opuścić kościół.
Papież Benedykt XVI w adhortacji Sacramentum caritatis zwrócił uwagę na związek rozesłania z misją chrześcijan. Nie chodzi o dodatkowe zadanie jednakowe dla wszystkich, lecz o dawanie świadectwa w okolicznościach własnego życia: w rodzinie, pracy, sąsiedztwie i wspólnocie.
Dlaczego kapłan całuje ołtarz?
Po rozesłaniu kapłan i diakon, jeśli posługuje, oddają cześć ołtarzowi przez pocałunek. Następnie wraz z innymi usługującymi wykonują głęboki ukłon i odchodzą. Ołtarz zajmuje szczególne miejsce w celebracji Eucharystii, dlatego gest jest wyrazem czci, a nie pożegnaniem zgromadzonych.
Podobny gest pojawia się na początku Mszy, gdy kapłan i diakon podchodzą do ołtarza. O tym, jak rozpoczyna się wspólna celebracja, można przeczytać w omówieniu obrzędów wstępnych Mszy Świętej. Wejście i odejście usługujących tworzą widoczne ramy liturgii sprawowanej przez zgromadzoną wspólnotę.
Czy po każdej Mszy obrzędy zakończenia wyglądają tak samo?
Nie zawsze. Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego przewiduje na przykład, że gdy po Mszy bezpośrednio następuje inna czynność liturgiczna, opuszcza się pozdrowienie, błogosławieństwo i rozesłanie. Przebieg konkretnej celebracji należy odczytywać zgodnie z księgami liturgicznymi i jej charakterem, a nie zakładać, że pominięcie tych części jest przeoczeniem.
Różnice mogą dotyczyć także formy błogosławieństwa lub udziału diakona. Gdy diakon jest obecny i wykonuje swoją posługę, to on rozsyła wiernych po błogosławieństwie kapłana. Bez diakona czyni to kapłan.
Najczęstsze pytania
Czy modlitwa po Komunii jest błogosławieństwem końcowym?
Nie. Modlitwa po Komunii należy do obrzędów Komunii i jest odmawiana przed obrzędami zakończenia. Błogosławieństwo następuje później, po ewentualnych ogłoszeniach i pozdrowieniu wiernych.
Czy ogłoszenia muszą być odczytane na każdej Mszy?
Nie. Przepisy przewidują krótkie ogłoszenia wtedy, gdy są potrzebne. Ich brak nie oznacza, że pominięto konieczną część błogosławieństwa lub rozesłania.
Czy pieśń na wyjście jest tym samym co rozesłanie?
Nie. Rozesłanie jest wezwaniem wypowiadanym przez diakona lub kapłana i odpowiedzią wiernych. Pieśń wykonywana przy wyjściu może towarzyszyć odejściu usługujących, ale nie jest samą formułą rozesłania.
Jak uczestniczyć w obrzędach zakończenia?
Warto pozostać ze wspólnotą do błogosławieństwa i rozesłania, odpowiedzieć na wezwania oraz przyjąć ten czas jako część celebracji. Osoby, które z ważnego powodu muszą wyjść wcześniej, mogą uwzględnić swoją sytuację bez oceniania innych uczestników.