Woda chrzcielna oznacza oczyszczenie i nowe życie w Chrystusie, namaszczenie krzyżmem wskazuje na dar Ducha Świętego, biała szata przypomina o przyobleczeniu się w Chrystusa, a świeca zapalona od paschału wyraża otrzymanie Jego światła. Znaki te pomagają zrozumieć to, co Kościół celebruje w sakramencie chrztu. Sam chrzest dokonuje się przez obmycie wodą i wypowiedzenie słów odnoszących się do Ojca, Syna i Ducha Świętego.
Znaczenie poszczególnych gestów warto poznać przed uroczystością, aby łatwiej uczestniczyć w modlitwie i wyjaśnić jej przebieg rodzinie. Opis dotyczy przede wszystkim chrztu dziecka w obrządku łacińskim; w innych tradycjach katolickich niektóre obrzędy przebiegają inaczej.
Dlaczego podczas chrztu używa się wody?
Woda jest podstawowym znakiem chrztu. Służy do obmycia, a zarazem jest niezbędna do życia. W liturgii odnosi się zarówno do oczyszczenia z grzechu, jak i do narodzenia do nowego życia. Katechizm łączy chrzest ze śmiercią i zmartwychwstaniem Chrystusa: człowiek zostaje włączony w Jego tajemnicę paschalną.
Chrzest może być udzielony przez zanurzenie w wodzie albo przez polanie nią głowy. W Kościele łacińskim polaniu towarzyszą słowa szafarza wypowiadane w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Woda i słowa należą do istoty obrzędu. Biała szata oraz świeca są natomiast znakami wyjaśniającymi znaczenie otrzymanego sakramentu.
Przed chrztem Kościół modli się nad wodą, prosząc Boga, aby przez nią i Ducha Świętego obdarzył chrzczonych nowym życiem. Nie chodzi więc jedynie o symboliczne obmycie przypominające codzienną czynność: według nauczania Kościoła chrzest rzeczywiście udziela łaski, którą oznacza.
Znak krzyża na początku celebracji
Na początku obrzędu celebrans kreśli znak krzyża na czole dziecka. Znak ten wskazuje na Chrystusa i na łaskę odkupienia, którą przyniósł przez swoją śmierć na krzyżu. Także rodzice i chrzestni są zapraszani do uczynienia znaku krzyża na czole dziecka.
Ten gest rozpoczyna wspólną modlitwę za osobę, która ma zostać ochrzczona. Towarzyszą mu pytania skierowane do rodziców oraz wyrażona przez nich prośba o chrzest. W dalszej części celebracji słucha się słowa Bożego, modli za dziecko i zgromadzonych oraz wyznaje wiarę Kościoła.
Rola rodziców chrzestnych nie ogranicza się do obecności w kościele. Mają oni wspierać rodziców w chrześcijańskim wychowaniu dziecka. Więcej o tym, kto może zostać rodzicem chrzestnym, warto przeczytać przed ustaleniem szczegółów uroczystości.
Czym jest krzyżmo i co oznacza namaszczenie?
Krzyżmo to wonny olej konsekrowany przez biskupa. W obrzędzie łacińskim po chrzcie celebrans namaszcza nim ochrzczonego. Katechizm wyjaśnia, że namaszczenie oznacza dar Ducha Świętego oraz włączenie w Chrystusa, namaszczonego na kapłana, proroka i króla.
Namaszczenie ukazuje, że chrzest jest początkiem życia chrześcijańskiego we wspólnocie Kościoła. Nie należy go jednak utożsamiać z bierzmowaniem udzielanym później w zwyczajnej praktyce Kościoła łacińskiego. Związek między tymi sakramentami pomaga zrozumieć również tekst o tym, jak dorosły może rozpocząć przygotowanie do bierzmowania.
W katolickich Kościołach wschodnich namaszczenie po chrzcie wiąże się z udzieleniem sakramentu bierzmowania, nazywanego też chryzacją. Dlatego porównując przebieg uroczystości, trzeba brać pod uwagę tradycję liturgiczną danej wspólnoty.
Co oznacza biała szata do chrztu?
Biała szata jest znakiem tego, że ochrzczony przyoblekł się w Chrystusa i otrzymał nowe życie. Wskazuje na godność osoby ochrzczonej oraz na więź ze zmartwychwstałym Chrystusem. Jej kolor pomaga dostrzec duchowe znaczenie sakramentu, choć sam znak nie zastępuje chrztu przez wodę i słowo.
Przed uroczystością dobrze jest zapytać parafię, w jakiej formie należy przygotować szatę i kiedy zostanie ona użyta. Rodziny spotykają się z różnymi praktycznymi rozwiązaniami, dlatego nie trzeba zakładać, że w każdej świątyni będzie to wyglądało identycznie. Najważniejsze jest znaczenie znaku, a nie ozdobność materiału.
Jeżeli uroczystość ma odbyć się poza parafią rodziców, kwestie organizacyjne najlepiej ustalić z wyprzedzeniem. Przydatne wskazówki zawiera omówienie chrztu dziecka w innej parafii.
Dlaczego świecę zapala się od paschału?
Paschał jest świecą związaną z celebracją zmartwychwstania Chrystusa. Zapalona od niego świeca chrzcielna wskazuje, że ochrzczony otrzymał światło Chrystusa. Znak płomienia przypomina także o wierze, która ma rozwijać się w życiu człowieka.
Przy chrzcie małego dziecka rodzice i chrzestni przyjmują szczególną odpowiedzialność za wspieranie tego rozwoju. Mogą czynić to przez modlitwę, rozmowę o wierze, uczestnictwo w życiu wspólnoty i własne świadectwo. Nie oznacza to, że istnieje jeden obowiązkowy sposób przechowywania lub późniejszego używania świecy.
Świeca może pozostać rodzinną pamiątką chrztu i przypominać o tym, co wydarzyło się podczas liturgii. Jej wygląd i dekoracje nie zmieniają znaczenia sakramentu. W sprawie tego, kto przynosi świecę i jak zostanie ona przekazana podczas uroczystości, najlepiej zapytać w parafii.
Co oznacza wyznanie wiary podczas chrztu dziecka?
Chrzest jest sakramentem wiary. Gdy chrzczone jest małe dziecko, które nie może jeszcze samo odpowiedzieć, rodzice i chrzestni wyrzekają się zła i wyznają wiarę w związku z chrztem dziecka. W ten sposób publicznie wyrażają zobowiązanie, że będą pomagać mu wzrastać w wierze.
Obrzęd nie kończy więc odpowiedzialności rodziny w dniu uroczystości. Wychowanie religijne dokonuje się stopniowo, stosownie do wieku dziecka. Może obejmować poznawanie Ewangelii, modlitwę i udział w życiu parafii. Jedną z modlitw, do których dziecko będzie mogło z czasem dołączyć, jest Modlitwa Pańska i zawarte w niej prośby.
Najczęstsze pytania o znaki chrztu
Czy świeca i biała szata są tym samym co chrzest?
Nie. Do istoty sakramentu należy obmycie wodą i wypowiedzenie odpowiednich słów w odniesieniu do Trójcy Świętej. Świeca i biała szata należą do znaków, które wyjaśniają znaczenie chrztu i pomagają zgromadzonym je zrozumieć.
Czy chrzest przez polanie wodą różni się znaczeniem od chrztu przez zanurzenie?
Obie formy są przewidziane w nauczaniu Kościoła. Zanurzenie szczególnie wyraziście ukazuje zanurzenie w śmierci Chrystusa i powstanie do nowego życia, ale chrztu można udzielić również przez polanie głowy wodą z wypowiedzeniem wymaganych słów.
Czy ochrzczoną osobę można ochrzcić ponownie?
Według Katechizmu ważnie udzielony chrzest pozostawia niezatarte znamię i nie może być powtórzony. Jeżeli pojawiają się wątpliwości dotyczące wcześniejszego chrztu lub dokumentów, należy przedstawić je duszpasterzowi, który pomoże ustalić dalsze postępowanie.
Czy szczegóły uroczystości są wszędzie takie same?
Istota sakramentu pozostaje ta sama, natomiast organizacja celebracji i niektóre zwyczaje mogą się różnić. Przed chrztem warto zapytać w parafii o termin spotkania przygotowawczego, potrzebne dokumenty oraz sposób przygotowania świecy i szaty.