Podczas Mszy Świętej wierni stoją między innymi w czasie Ewangelii i modlitwy powszechnej, siedzą podczas czytań przed Ewangelią oraz homilii, a klęczą podczas modlitwy epikletycznej i przeistoczenia. Postawy pomagają całemu zgromadzeniu wspólnie uczestniczyć w liturgii. W niektórych momentach znaczenie mają także wskazania dla Kościoła w Polsce oraz zwyczaj danej wspólnoty.
Dlaczego podczas Mszy zmienia się postawę?
Liturgia angażuje nie tylko słowa i myśli, lecz także ciało. Stanie, siedzenie i klęczenie pomagają wyrazić różne wymiary uczestnictwa: gotowość do modlitwy, uważne słuchanie i adorację. Wspólna postawa jest również widocznym znakiem jedności zgromadzonych.
Nie oznacza to, że każdej postawie można przypisać wyłącznie jedno znaczenie. Stanie może wyrażać szacunek i gotowość, a także udział w modlitwie wspólnoty. Siedzenie sprzyja słuchaniu, natomiast klęczenie wiąże się między innymi z uwielbieniem. Sens gestu wynika również z momentu celebracji, w którym jest wykonywany.
Osobie, która chce lepiej poznać przebieg Eucharystii, pomocne będzie osobne wyjaśnienie obrzędów wstępnych Mszy Świętej.
Kiedy wierni stoją podczas Mszy?
Na początku Mszy zgromadzenie stoi od wejścia kapłana aż do końca kolekty, czyli modlitwy kończącej obrzędy wstępne. Postawa stojąca towarzyszy więc między innymi pozdrowieniu, aktowi pokuty i hymnowi „Chwała na wysokości Bogu”, jeśli jest on przewidziany.
W liturgii słowa wierni wstają na śpiew przed Ewangelią i stoją podczas jej odczytywania. Następnie stoją podczas wyznania wiary, jeżeli jest odmawiane, oraz modlitwy powszechnej. Więcej o miejscu Ewangelii i pozostałych czytań można przeczytać w omówieniu liturgii słowa podczas Mszy.
Po przygotowaniu darów wierni wstają na wezwanie kapłana do modlitwy nad darami. Zasadniczo stoją podczas dalszej części liturgii eucharystycznej, z wyjątkiem momentów, w których przewidziano klęczenie. Stoją także podczas modlitwy po Komunii oraz obrzędów zakończenia.
Kiedy można usiąść?
Po kolekcie zgromadzenie siada, aby wysłuchać czytań poprzedzających Ewangelię oraz psalmu responsoryjnego. Siedzi także podczas homilii. Jest to postawa sprzyjająca skupieniu na słowie Bożym i jego wyjaśnieniu.
Wierni siedzą również podczas przygotowania darów oraz ogłoszeń parafialnych, jeśli są one przekazywane. Po Komunii można usiąść albo klęczeć podczas czasu świętego milczenia, zależnie od przyjętej praktyki. Modlitwa po Komunii jest już natomiast odmawiana na stojąco.
Warto zwracać uwagę na przebieg liturgii: po homilii nie zawsze następuje ten sam tekst. Wyznanie wiary jest przewidziane w określone dni, a po nim albo po samej homilii następuje modlitwa powszechna.
Kiedy wierni klęczą?
Według wskazań Episkopatu Polski wierni klęczą w czasie modlitwy epikletycznej i przeistoczenia. Epikleza to wezwanie Ducha Świętego nad darami chleba i wina. Po przeistoczeniu zgromadzenie wstaje przed aklamacją.
Wierni klęczą również na słowa „Oto Baranek Boży” i odpowiedź „Panie, nie jestem godzien”. W niektórych wspólnotach istnieje zwyczaj klęczenia przez dłuższą część modlitwy eucharystycznej, od śpiewu „Święty” do doksologii „Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie”. Wskazania Episkopatu dopuszczają zachowanie tego zwyczaju.
Modlitwa eucharystyczna obejmuje więcej niż sam moment przeistoczenia. Jej poszczególne części i ich miejsce w celebracji wyjaśnia artykuł o liturgii eucharystycznej, przygotowaniu darów i Komunii.
Najważniejsze momenty w kolejności Mszy
- Wejście i obrzędy wstępne: postawa stojąca do końca kolekty.
- Czytania przed Ewangelią i psalm: postawa siedząca.
- Śpiew przed Ewangelią i Ewangelia: postawa stojąca.
- Homilia: postawa siedząca.
- Wyznanie wiary i modlitwa powszechna: postawa stojąca.
- Przygotowanie darów: postawa siedząca, a następnie stojąca na wezwanie do modlitwy.
- Modlitwa epikletyczna i przeistoczenie: postawa klęcząca; we wspólnocie może być zachowany zwyczaj dłuższego klęczenia.
- „Oto Baranek Boży” i odpowiedź wiernych: postawa klęcząca.
- Modlitwa po Komunii i zakończenie: postawa stojąca; podczas ewentualnych ogłoszeń wierni siedzą.
Co z postawą przy przyjmowaniu Komunii?
W Polsce Komunię Świętą można przyjąć w postawie klęczącej albo stojącej. Wskazania Episkopatu odnoszą się do obu form. Warto zachować skupienie oraz uszanować sposób organizacji procesji komunijnej w danej świątyni.
Sama postawa nie powinna stawać się powodem oceniania innych uczestników. Okoliczności poszczególnych osób mogą być różne, a uczestnictwo we Mszy jest wspólną modlitwą całego zgromadzenia.
Co zrobić, jeśli ktoś nie może uklęknąć lub długo stać?
Jednolitość postaw pomaga wyrazić jedność wspólnoty, ale nie należy traktować jej w sposób oderwany od rzeczywistych możliwości człowieka. Osoba, która nie może przyjąć danej postawy, może uczestniczyć w liturgii z należnym skupieniem w dostępny dla siebie sposób. W razie indywidualnych wątpliwości dotyczących praktyki w konkretnej parafii można porozmawiać z duszpasterzem.
Czy we wszystkich kościołach postawy są identyczne?
Podstawowy porządek Mszy obrządku rzymskiego jest wspólny, ale przepisy przewidują również dostosowania określane przez konferencje episkopatów. Dlatego praktyka spotkana podczas Mszy za granicą może w niektórych momentach różnić się od tej znanej z Polski. Różnica może wynikać także z dopuszczonego zwyczaju konkretnej wspólnoty.
Jeśli uczestniczymy we Mszy w nieznanym miejscu, warto śledzić celebrację i przyjmować postawy razem ze zgromadzeniem. Pomaga w tym znajomość kolejnych części liturgii, w tym błogosławieństwa i rozesłania na zakończenie Mszy.