Milczenie podczas Mszy Świętej pomaga wiernym skupić się, przyjąć usłyszane słowo i modlić się osobiście we wspólnocie. Ma ono różny charakter zależnie od momentu liturgii: przed aktem pokuty sprzyja uznaniu grzechów, po czytaniu lub homilii pozwala rozważyć usłyszane słowo, a po Komunii może stać się czasem uwielbienia i modlitwy w sercu. Nie jest więc jedynie przerwą między kolejnymi częściami celebracji.
Dlaczego cisza należy do liturgii?
Udział we Mszy Świętej wyraża się na wiele sposobów: przez słuchanie, odpowiedzi, śpiew, gesty, postawę ciała i milczenie. Każdy z nich pomaga uczestniczyć w tym, co sprawuje zgromadzony Kościół. Cisza daje przestrzeń na osobistą odpowiedź, która nie musi być wypowiedziana na głos.
Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego wskazuje, że charakter milczenia zależy od miejsca, w którym występuje. Inaczej przeżywa się chwilę przed wyznaniem grzechów, inaczej ciszę po usłyszeniu Ewangelii, a jeszcze inaczej modlitwę po Komunii. Nie chodzi o wykonanie zawsze tej samej czynności, lecz o uważne uczestnictwo w danym momencie Mszy.
Milczenie nie zastępuje odpowiedzi czy śpiewu przewidzianych dla zgromadzenia. Podobnie wspólna modlitwa nie wyklucza skupienia. Obie formy należą do celebracji i wzajemnie się uzupełniają.
Chwila ciszy przed Mszą
Wprowadzenie do Mszału zachęca do zachowania ciszy już przed rozpoczęciem celebracji, aby wszyscy mogli przygotować się do udziału w świętych czynnościach. Dotyczy to kościoła, zakrystii i miejsc do nich przylegających. Dla osoby przychodzącej na Mszę może to być okazja, by zatrzymać się po drodze, wyciszyć telefon i skierować uwagę ku modlitwie.
Nie oznacza to, że każda rozmowa przed wejściem do kościoła jest niewłaściwa. Warto jednak uwzględnić potrzeby osób, które już modlą się w świątyni, oraz zadbać o to, by sprawy organizacyjne nie przeszkadzały zgromadzeniu. Osoba odwiedzająca kościół po raz pierwszy może wcześniej sprawdzić informacje przydatne przed wizytą w parafii, w tym aktualne godziny nabożeństw i położenie wejścia.
Milczenie w obrzędach wstępnych
Przed aktem pokuty
Po wezwaniu kapłana do uznania grzechów następuje krótka chwila milczenia. Pomaga ona stanąć w prawdzie przed Bogiem i przygotować się do wspólnego aktu pokuty. Nie trzeba w tym czasie wykonywać rozbudowanego rachunku sumienia ani wypowiadać osobnej formuły. Można w skupieniu uznać własną potrzebę Bożego miłosierdzia.
Akt pokuty należy do początku Mszy i przygotowuje zgromadzonych do dalszej celebracji. Jego miejsce wśród pozostałych elementów wyjaśnia omówienie obrzędów wstępnych, hymnu „Chwała” i kolekty.
Po wezwaniu „Módlmy się”
Przed kolektą, czyli modlitwą kończącą obrzędy wstępne, kapłan wzywa zgromadzonych do modlitwy. Następująca po tym chwila ciszy pozwala uświadomić sobie obecność Boga i przedstawić Mu w sercu własne intencje. Następnie kapłan wypowiada modlitwę, a lud odpowiada „Amen”.
Osobista intencja nie musi być długa ani starannie ułożona. Można powierzyć Bogu konkretną osobę, sprawę albo prosić o łaskę potrzebną do dobrego uczestnictwa we Mszy. Chwila ciszy nie wymaga przedstawiania intencji innym uczestnikom.
Cisza po czytaniach i homilii
Liturgia słowa obejmuje zarówno głoszenie tekstów biblijnych, jak i odpowiedź zgromadzonych. Wprowadzenie do Mszału przewiduje krótkie chwile ciszy dostosowane do zgromadzenia: przed rozpoczęciem liturgii słowa, po pierwszym i drugim czytaniu oraz po homilii. Dają one możliwość przyjęcia usłyszanego słowa i przygotowania odpowiedzi w modlitwie.
W praktyce podczas takiej chwili można wrócić myślą do zdania, które szczególnie zwróciło uwagę, albo zastanowić się nad przesłaniem homilii. Nie ma obowiązku odnalezienia natychmiastowego wyjaśnienia każdego fragmentu. Uważne słuchanie i gotowość do dalszej refleksji również są sposobem uczestnictwa.
Ciszy nie należy mylić z psalmem responsoryjnym, który jest odpowiedzią na pierwsze czytanie. Poszczególne elementy mają własne miejsce: czytania są głoszone, psalm może być śpiewany lub recytowany, a chwile milczenia pozwalają zatrzymać się przy usłyszanym słowie. Więcej o ich wzajemnym związku znajduje się w artykule o czytaniach, psalmie i Ewangelii podczas Mszy.
Milczenie po Komunii Świętej
Po zakończeniu udzielania Komunii kapłan i wierni mogą przez pewien czas modlić się w ciszy. Można także wykonać psalm, inny śpiew uwielbienia albo hymn. Oznacza to, że spotykane w parafiach rozwiązania mogą się różnić: czasem zgromadzenie pozostaje w ciszy, a czasem wspólnie śpiewa.
Chwila po Komunii może być czasem dziękczynienia, uwielbienia lub osobistej rozmowy z Bogiem. Nie ma jednej obowiązkowej prywatnej modlitwy, którą każdy musi wtedy odmówić. Można posłużyć się znanymi słowami albo pozostać w skupieniu bez układania dłuższej wypowiedzi.
Warto odróżnić ten moment od całej liturgii eucharystycznej, która obejmuje również przygotowanie darów i modlitwę eucharystyczną. Ich znaczenie przybliża artykuł o przygotowaniu darów, modlitwie eucharystycznej i Komunii.
Jak uczestniczyć w ciszy razem z innymi?
Pomaga prosta zasada: zwrócić uwagę na to, co właśnie wydarzyło się w liturgii. Po czytaniu można wrócić do usłyszanego tekstu; przed kolektą przedstawić Bogu intencję; po Komunii trwać w modlitwie i dziękczynieniu. Nie trzeba wypełniać każdej chwili kolejnymi słowami.
Wspólne milczenie wymaga też uwagi wobec innych. Wyciszenie telefonu przed rozpoczęciem Mszy, ograniczenie rozmów i powstrzymanie się od niepotrzebnego przemieszczania ułatwiają skupienie. Rodziny z małymi dziećmi mogą stopniowo wyjaśniać im, że podczas Mszy bywają momenty słuchania, śpiewu i cichej modlitwy. Uczestnictwo dziecka rozwija się wraz z wiekiem i doświadczeniem.
W razie trudności ze skupieniem można po prostu wrócić uwagą do liturgii. Milczenie nie jest sprawdzianem tego, czy ktoś potrafi przez cały czas utrzymać myśli w jednym miejscu. Jego sens wiąże się z modlitwą i słuchaniem, a nie z ocenianiem innych uczestników.
Najczęstsze pytania
Czy każda przerwa podczas Mszy jest przewidzianym momentem ciszy?
Nie. Niektóre chwile wynikają z przebiegu czynności liturgicznych lub spraw organizacyjnych. Przewidziane milczenie ma natomiast określoną funkcję w danym miejscu celebracji: pomaga na przykład przygotować się do modlitwy, rozważyć słowo albo modlić się po Komunii.
Czy podczas ciszy trzeba odmawiać konkretną modlitwę?
Nie ma jednej prywatnej formuły właściwej dla wszystkich takich chwil. Można modlić się własnymi słowami lub w skupieniu rozważać to, co wydarzyło się w liturgii. Warto przy tym zwracać uwagę na wezwania kapłana i wspólny przebieg Mszy.
Czy cisza po Komunii musi wystąpić zawsze zamiast śpiewu?
Nie. Wprowadzenie do Mszału przewiduje możliwość modlitwy w ciszy po zakończeniu udzielania Komunii, a także możliwość wykonania psalmu, innego śpiewu uwielbienia lub hymnu. Wierni uczestniczą zgodnie z przebiegiem celebracji w danej wspólnocie.
Źródła
- Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, rozdział II: struktura Mszy, jej elementy i części — tekst na stronie Konferencji Biskupów Katolickich Stanów Zjednoczonych, w szczególności punkty 45, 51, 54, 56 i 88.
- Katechizm Kościoła Katolickiego: liturgiczna celebracja Eucharystii — punkty dotyczące struktury Mszy i udziału zgromadzenia.